„RACJONALNE ŻYWIENIE I ZDROWY STYL ŻYCIA Z ZASTOSOWANIEM ROŚLIN ZIELARSKICH W GOSPODARSTWIE DOMOWYM”
- CIEKAWOSTKI - 
Stosowanie ziół w kuchni ma bardzo długą historię. Pierwotnie używano ich jako substancji konserwujących żywność, a także jako środków zapobiegających problemom gastrycznym. Oprócz właściwości leczniczych odkryto także bogate walory smakowe i aromatyczne. Już w starożytności były cennym dodatkiem do mięsa zwierząt, ptactwa i ryb. 
W czasach kolonialnych zioła i przyprawy stanowiły jeden z bardzo drogich towarów, którymi handlowano. Do czasów współczesnych przyprawy pozostały jednym z najdroższych produktów spożywczych. Do najbardziej drogocennych zaliczane są: szafran, goździki, kardamon, wanilia, cynamon i kurkuma. Jednak, na potrzeby domowego gospodarstwa można we własnym zakresie zapewnić sobie dostęp do wysokiej jakości naturalnych ziół i przypraw. 
Uprawa ziół na potrzeby gospodarstwa domowego
Uprawą, zbieraniem i przyrządzaniem ziół może zajmować się każdy, a posiadanie ogródka zielarskiego w przydomowym ogrodzie jest popularnym rozwiązaniem stosowanym nie tylko                         w gospodarstwach wiejskich. 
Zakładając ogródek zielarski należy wziąć pod uwagę takie czynniki jak: dostępność nasion                         i sadzonek, ogólną powierzchnię ogrodu i powierzchnię dostępną pod uprawę ziół oraz indywidualne preferencje użytkownika. Przykładowy plan ogródka zielarskiego                                             z wykorzystaniem pojemników i donic przedstawia schemat 1. 

1 Lubczyk ogrodowy
2 Szałwia lekarska
3 Koper ogrodowy
4 Hyzop lekarski
5 Melisa lekarska
6 Bylica estragon
7 Cząber ogrodowy
8 Rozmaryn lekarski
9 Mięta pieprzowa
10 Szczypiorek ogrodowy
11 Pietruszka naciowa
12 Bazylia pospolita
13 Lebiodka pospolita
14 Ogórecznik lekarski
15 Tymianek właściwy
16 Majeranek ogrodowy
17 Lawenda prawdziwa
Schemat 1. Plan ruchomego ogródka zielarskiego
Źródło: opracowanie na podstawie P. Metera, Zioła i przyprawy z własnego ogórdka, Wyd. Alfa, Warszawa 1986, s. 12.
Obok tradycyjnego ogródka zielarskiego, znaleźć można liczne alternatywne propozycje uprawy ziół. 

Zdjęcie 1. Ogródek ziołowy
Źródło: http://zielnikwiejski.blogspot.com/2012/01/
planuje-ogrodek-zioowy.html (23.08.2016).				

Zdjęcie 2. Wiszące doniczki z ziołami
Źródło: http://www.zielonyogrodek.pl/ziola-w-kuchni-ogrodek-ziolowy-pod-sufitem (22.08.2016).

Zdjęcie 3. Ziołowa ściana
Źródło: http://ekoexpo.pl/pl/poradnik_mlodego_zielarza (23.08.2016).

Zioła w kuchni

Od dłuższego czasu widoczny jest wzrost zainteresowania zdrową żywnością. Polscy konsumenci zwracają większą uwagę na swoje zdrowie, co przedkłada się na udział spożywanych ziół w diecie. Zioła nie należą do wymagających w uprawie roślin, są natomiast źródłem witamin i związków mineralnych. 
Stosowanie ziół sprawia, że potrawy są bogatsze pod względem aromatu i smaku. Dzięki temu, pobudzają apetyt, wywołują zwiększone wydzielanie śliny i soku żołądkowego oraz poprawiają perystaltykę jelit.  
Zioła w przydomowych ogródkach to popularny widok. W sezonie należy korzystać ze świeżych ziołowych dodatków. Warto także pomyśleć o przygotowaniu ziół do domowego przechowania zimowego. 

Ogólne uwagi o przygotowaniu ziół do potraw
1.	Przyprawy mogą być używane w postaci świeżych ziół lub suszonych; większą wartość mają zioła niesuszone.
2.	Suszone przyprawy należy przechowywać w szczelnie zamkniętych naczyniach.
3.	Zioła świeżo zebrane siekać nożem nierdzewnym.
4.	Przyprawy należy rozdrabniać na podstawce porcelanowej; świeże - nigdy na desce drewnianej.

Zioła polskie wyróżniają się doskonałym aromatem, jakością (podobnie jak np. grzyby i inne surowce runa leśnego), ale znane są i doceniane najczęściej przez cudzoziemców.  
Ziołowe kompozycje, idealne jako dodatek potraw można w prosty sposób przygotować w domowej kuchni. Przepis na zdrowszą i tańszą alternatywę kostki rosołowej podany jest poniżej.

Kostki ziołowe do zrobienia samemu w domu

Składniki:
•	oliwa z oliwek
•	ulubione zioła (np. tymianek, lubczyk, rozmaryn, estragon)
•	przyprawy (sól, papryka, pieprz)
Wykonanie:
1.	Dokładnie płuczemy zioła, które po wyschnięciu drobno siekamy.
2.	Do foremek do mrożenia lodu wsypujemy wybrane zioła, przyprawy i zalewamy oliwą z oliwek.
3.	Przygotowane pojemniki zamrażamy i przechowujemy w zamrażarce do momentu zużycia.

Tak przygotowane zioła zachowują swój aromat i świeżość, które stanowią idealny dodatek do przygotowywanych domowych potraw.

   Zdjęcie 4. Kostki ziołowe

    

Źródło: http://swiatilony.blogspot.com/2013/09/                                                                                                                                                                           mrozone-kostki-zioowe.html (23.08.2016).

Przykładowe mieszanki przypraw

1.	Przyprawa gulaszowa – ma intensywny zapach, piekący i korzenny smak oraz ciemnobrązową barwę. W jej skład wchodzą: papryka ostra, cukier, grzyby suszone, czosnek suszony, pieprz naturalny, ziele angielskie, kolendra, cebula suszona, tymianek, rozmaryn lekarski, gałka muszkatołowa, bazylia wonna, nasiona kopru, goździki, szałwia ogrodowa.
2.	Przyprawa myśliwska – posiada bardzo przyjemny aromat, początkowo delikatny, a następnie słonawy i nieco ostry smak oraz szarozieloną barwę. W jej skład wchodzą: majeranek ogrodowy, suszone liście pietruszki, czosnek suszony, pieprz ziołowy, cebula suszona, tymianek.
3.	Przyprawa do ryb – ma warzywno-korzenny zapach, ostry smak i zielonkawożółtą barwę. W jej skład wchodzą: cebula suszona, papryka słodka, pieprz naturalny, majeranek ogrodowy, ziele angielskie.
Świeże zioła wydobywają smak potraw, podkreślają ich aromat i sprawdzają się w roli dekoracji. Tort pokrzywowy jest oryginalną alternatywą dla wysokokalorycznych deserów, idealną dla osób dbających o linie. 

Zdjęcie 5. Kostki ziołowe
Źródło: http://chilifiga.pl/tort-z-pokrzyw-i-ksiazka-pyszne-chwasty/ (23.08.2016).

Bazylia wonna 
Dawniej zwana była przyprawą królewską, ponieważ tylko król mógł własnoręcznie obcinać złotym nożykiem wonne listki bazylii. Obecnie, bazylia jest niezastąpioną przyprawą do potraw rybnych i mięsnych oraz wzmacnia smak surówek – z zielonej sałaty, marchwi, ogórka. Świeże liście można także dodać do kiszenia ogórków przez co znakomicie podnoszą ich smak.

Lubczyk 
Ma charakterystyczny gorzki smak i zapach podobny do selera. Świeże lub suszone liście oraz sproszkowany korzeń mogą być używane w zastępstwie bulionu „Maggi” do zup. Lubczyk oprócz tego, że podnosi smak potraw, uważany jest za jeden z najsilniejszych afrodyzjaków.  

Tymianek 
Dawniej wierzono, że tymianek dodaje odwagi wojownikom w walkach, a Greczynki przygotowywały z jego dodatkiem sery i napoje. Współcześnie, w pobliżu Aten, znajduje się tzw. wzgórze tymiankowe, z którego pszczoły zbierają miód, mający sławę najlepszego  na świecie. 

Rysunek 1. Tymiankowe wzgórze
Źródło: http://www.greckie-delikatesy.pl/ (23.08.2016).

Literatura
1.	M.J. Kawałko, Historie ziołowe, Krajowa Agencja Wydawnicza, Lublin 1986. 
2.	P. Metera, Zioła i przyprawy z własnego ogórdka, Wyd. Alfa, Warszawa 1986.
3.	http://ekoexpo.pl/pl/poradnik_mlodego_zielarza (23.08.2016).
4.	http://www.zielonyogrodek.pl/ziola-w-kuchni-ogrodek-ziolowy-pod-sufitem (22.08.2016).
5.	http://zielnikwiejski.blogspot.com/2012/01/planuje-ogrodek-zioowy.html (23.08.2016).		
6.	http://chilifiga.pl/tort-z-pokrzyw-i-ksiazka-pyszne-chwasty/ (23.08.2016).
7.	http://swiatilony.blogspot.com/2013/09/mrozone-kostki-zioowe.html (23.08.2016).
8.	http://www.greckie-delikatesy.pl/ (23.08.2016).

Zioło	Siew	Zbiór	Fragment rośliny	Łączenie z innymi ziołami	Potrawy	
Bazylia pospolita
Ocimum basilicum L. 	1. Kwiecień – do inspektu, wysadzenie do gruntu po 15 maja
2. Maj – bezpośrednio do gruntu	1. lipiec i połowa września
2. sierpień
Ścięcie ziela na wysokości 15 cm	Liście/ liście z łodygą	Oregano, rozmaryn, szałwia	Pesto
Pomidory	
Mięta					Jagnięcina, sałatki warzywne	
Rozmaryn lekarski
Rosmarinus officinalis L. 					Jagnięcina, czosnek, sos pomidorowy, pizza, wieprzowina	
Oregano			Liście		Sałatki,  pizza, sos pomidorowy, drób, dziczyzna, owoce morza	
Tymianek właściwy
Thymus vulgaris L.	Siew do gruntu: pierwsza połowa sierpnia		Ziele ścinane na początku kwitnienia	Majeranek, rozmaryn, zielona pietruszka, oregano, liść laurowy	Wieprzowina, jagnięcina, kaczka, gęś, zupy, sałatki 	
Kolendra siewna 
Coriandrum sativum L.	Marzec/kwiecień do gruntu	Sierpień (ścięcie 10 cm nad ziemią i dosuszenie w przewiewnym miejscu pod dachem)	Owoce (brunatnawe)	Curry	Gulasz, warzywa, sosy salsa, ryby, potrawy z kurczaka	
Pietruszka				Czosnek	Jagnięcina, grillowany stek, ryba, kurczak, warzywa	
Szczypiorek					Dipy i sosy na zimno	
Koper ogrodowy
Anethum graveolens L.	Marzec – sierpień	Maj  - koniec września			Twaróg, omlety, owoce morza, ryba, chłodnik, sałatki z ziemniaka, ogórek	
Szałwia lekarska 
Salvia officinalis L. 	Siew do gruntu przed zimą albo wczesną wiosną		Liście zbierane przed kwitnieniem		Cielęcina, wędliny, kiełbasa, wieprzowina, indyk, sosy	
Estragon					Ryby, omlety, kurczak gotowany	
Majeranek ogrodowy
Majorana hortensis Moench.	Kwiecień/maj siew do gruntu poprzez wgniecenie 	1 zbiór: Czerwiec/lipiec	Ziele zbierane w pełni kwitnienia			

Broszurka opracowana została przez pracowników CDR w Krakowie: 
Józefina Król i Natalia Burak